Макала тапшыруу
Том 18, № 1, 2026 / Барактар 109-125

Балдар кариесинин эрте пайда болушуна социалдык көз караш (аспектиси): локалдык эпидемиологиялык изилдөөнүн натыйжалары

Акмаанай Камчыбекова*Акдана ЭркебаеваРыскуль АбыкееваРахимат Тыналиева

akmaanay1992@gmail.com

Кабыл алынган убакыт 25.08.2025
Түзөтүлгөн 28.01.2026
Кабыл алынган 27.02.2026

Аннотация

Эрте жаштагы балдардын кариеси жаш балдар арасында эң кеңири таралган стоматологиялык оорулардын бири болуп саналат. Бирок Кыргызстан боюнча актуалдуу эпидемиологиялык маалыматтардын жетишсиздиги натыйжалуу алдын алуу иш-чараларын пландаштырууну жана максаттуу программаларды иштеп чыгууну кыйындатат. Изилдөөнүн максаты Бишкек шаарындагы 1-3 жаштагы балдар арасында эрте жаштагы балдардын кариесинин таралышын изилдөө жана негизги социалдык жана жүрүм-турумдук тобокелдик факторлорун аныктоо болгон. Кесилиштик эпидемиологиялык изилдөө жүргүзүлүп, анда мектепке чейинки курактагы 250 бала текшерилген, алардын ичинен 104 бала максаттуу топту түзгөн. Диагностика Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун критерийлерине ылайык жүргүзүлүп, кп жана кпп индекстери, ошондой эле Фёдоров-Володкина гигиеналык индекси колдонулган. Мындан тышкары, ата-энелер арасында ооз көңдөйүнүн гигиенасы, тамактануу өзгөчөлүктөрү жана стоматологиялык жардамга кайрылуу боюнча суроолорду камтыган сурамжылоо жүргүзүлгөн. Эрте жаштагы балдардын кариесинин таралышы өтө жогору экени аныкталган: 12-24 айлык балдар арасында – 76,2%, ал эми 25-36 айлык балдар арасында – 91,1%. Жаш курак өскөн сайын кариесинин интенсивдүүлүгү жана ооз көңдөйүнүн канааттандырарлык эмес гигиенасынын деңгээли да жогорулаган. Негизги тобокелдик факторлору катары тиштерди үзгүлтүксүз тазалоону кеч баштоо, уктаар алдында таттуу азыктарды көп колдонуу, профилактикалык стоматологиялык кароолордун жоктугу жана ата-энелердин фтордун мааниси менен түнкү эмизүүнүн зыяндуу таасири тууралуу маалымдуулугунун төмөн деңгээли аныкталган. Эрте жаштагы балдардын кариеси клиникалык гана эмес, ошондой эле социалдык көйгөй болуп саналат. Анын таралышын азайтуу үчүн үй-бүлөгө багытталган комплекстүү алдын алуу программалары зарыл. Мындай программалар ата-энелерди ооз көңдөйүнүн гигиенасынын эрежелерине эрте үйрөтүүнү, ооз көңдөйүнө туура кам көрүү маданиятын калыптандырууну жана жаш балдар үчүн стоматологиялык жардамдын жеткиликтүүлүгүн жогорулатууну камтууга тийиш. Изилдөөнүн практикалык мааниси аныкталган тобокелдик факторлорун жаш курактагы балдар арасында эрте жаштагы балдардын кариесинин таралышын азайтууга багытталган алдын алуу иш-чараларын жана ата-энелер үчүн билим берүү программаларын иштеп чыгууда колдонуу мүмкүнчүлүгү менен аныкталат

Негизги сөздөр

эпидемиология; тобокелдик факторлору; алдын алуу; балдардын стоматологиялык жардамы; ооз көңдөйүнүн гигиенасы

Цитаталоо

APA Style
Kamchybekova, A., Erkebaeva, A., Abykeeva, R. & Tynalieva, R. (2026). Early childhood caries as a social issue: Findings of a local epidemiological study. Eurasian Health Journal, 18(1), 109-125. https://doi.org/10.54890/1694-8882-2026-1-109
Copied!
Vancouver Style
Kamchybekova, A., Erkebaeva, A., Abykeeva, R., Tynalieva, R.. Early childhood caries as a social issue: Findings of a local epidemiological study. Eurasian Health J. 2026;18(1):109-25. https://doi.org/10.54890/1694-8882-2026-1-109
Copied!

Колдонулган булактар

  1. Sheikh S, Yuldasheva G, Kumarswamy D, Tyrgotov T. Comparative analysis of prevalence of oral caries in the Kyrgyzstan and Indian population. Bull Sci Pract. 2023;9(6):216–21. DOI: 10.33619/2414-2948/91/28
  2. Davydyan OM, Fomina AV, Lukyanova EA, Shimkevich EM, Nazarova DA, Kotelnikova AP, et al. An analysis of the prevalence, severity, and clinical characteristics of dental caries in early childhood and preschool-aged children based on data from preventive medical examinations. Ross Stomatol Zhurn. 2021;19(3):153–9. DOI: 10.36377/1683-2981-2021-19-3-153-159
  3. Daminova ShB, Matkulieva SR, Isakhodjaeva HK. Results of a survey of physicians to assess their level of awareness of risk factors for childhood tooth decay. Med J Uzbekistan. 2025;5:182–8. DOI: 10.64156/mju.8511
  4. Cunicelli MDO. Reducing early childhood caries through caregiver-targeted interventions. Am Fam Physician. 2025;112(5):486-7.
  5. World Health Organization. Global oral health status report: Towards universal health coverage for oral health by 2030 [Internet]. 2022. [cited 2026 March 10]. Available from: https://www.who.int/team/noncommunicable-diseases/global-status-report-on-oral-health-2022
  6. Maklennan A, Borg-Bartolo R, Wierichs RJ, Esteves-Oliveira M, Campus G. A systematic review and meta-analysis on early childhood caries global prevalence and socioeconomic indicators. BMC Oral Health. 2024;24:835. DOI: 10.1186/s12903-024-04605-y
  7. Yang HH, Feng YY, Xiao LX, Wang KM, Feng HC. Global, regional and national burden of deciduous dental caries from 1990 to 2021: Prediction of trends in 2035. Front Dent Med. 2025;6:1624571. DOI: 10.3389/fdmed.2025.1624571
  8. Uribe SE, Innes N, Maldupa I. The global prevalence of early childhood caries: Systematic review with meta-analysis using WHO criteria. Int J Paediatr Dent. 2021;31(5):642–50. DOI: 10.1111/ipd.12783
  9. World Medical Association. World Medical Association Declaration of Helsinki: Ethical principles for medical research involving human subjects. JAMA. 2013;310(20):2191–4. DOI: 10.1001/jama.2013.281053
  10. Safarova MS, Kamalova FR. Prevention of common dental diseases in preschool-aged children. Issues Sci Educ. 2021;25(150):14–20.
  11. Leus PA. Thirty years of practical implementation of the state program for primary prevention of major dental diseases in Belarus. Med. Novosti. 2020;(1):3–10.
  12. van der Zande MM, Gorter RC, Bruers JJM, Aartman IHA, Wismeijer D. Dentists’ opinions on using digital technologies in dental practice. Community Dent Oral Epidemiol. 2018;46(2):143–53. DOI: 10.1111/cdoe.12345
  13. Radacsi A, Katona K, Dergez T, Jurasek A, Herlicska M, Somoskovi I, et al. Feeding practices, prenatal oral health information, and early childhood caries in toddlers born before and during the COVID-19 pandemic: A cross-sectional study from Hungary. Dent J (Basel). 2026;14(2):101. DOI: 10.3390/dj14020101
  14. Ahn E, Kim SM. The cost-effectiveness of early dental visit in infants and toddlers focused on regional deprivation in South Korea: A retrospective cohort study. PLoS One. 2022;17(6):e0269770. DOI: 10.1371/journal.pone.0269770
  15. Moca AE, Juncar RI, Moca RT, Juncar M, Marton RD, Vaida LL. Parental knowledge, attitudes, and practices regarding early childhood caries in bihor, Romania: A cross-sectional study. Children. 2024;11(9):1131. DOI: 10.3390/children11091131
  16. Edelstein BL, Basch CE, Zybert P, Wolf RL, Custodio-Lumsden CL, Levine J, et al. Chronic disease management of early childhood dental caries: Зractices of US pediatric dentists. Prev Chronic Dis. 2025;22:E01. DOI: 10.5888/pcd22.240151
  17. Nagarajappa R, Satyarup D, Naik D, Dalai RP. Feeding practices and early childhood caries among preschool children of Bhubaneswar, India. Eur Arch Paediatr Dent. 2019;20(3):67–74. DOI: 10.1007/s40368-019-00449-1
  18. Kotha SB. Prevalence and risk factors of ECC in the Middle East region: Systematic review. J Popul Ther Clin Pharmacol. 2022;29(3):e43–57. DOI: 10.47750/jptcp.2022.937
  19. Tinanoff N, Baez RJ, Diaz Guillory C, Donly KJ, Feldens CA, McGrath C, et al. Early childhood caries epidemiology, aetiology, risk assessment, societal burden, management, education, and policy: Global perspective. Int J Paediatr Dent. 2019;29(3):238–48. DOI: 10.1111/ipd.12484
  20. Folayan MO, El Tantawi M, Aly NM, Al-Batayneh OB, Schroth RJ, Castillo JL, et al. Association between early childhood caries and poverty in low and middle income countries. BMC Oral Health. 2020;20:8. DOI: 10.1186/s12903-019-0997-9
  21. Schroth RJ, Harrison RL, Moffatt MEK. Oral health of Indigenous children and the influence of early childhood caries on childhood health and well-being. Pediatr Clin North Am. 2009;56(6):1481–99. DOI: 10.1016/j.pcl.2009.09.010
  22. Benzian H, Guarnizo-Herreño CC, Kearns C, Muriithi MW, Watt RG. The WHO global strategy for oral health: An opportunity for bold action. Lancet. 2021;398(10296):192–4. DOI: 10.1016/S0140-6736(21)01404-5