Макалаларды чакыртып алуу эрежеси

«Евразиялык саламаттыкты сактоо журналы» илимий жана жарыялоо ишиндеги ак ниеттүүлүк принциптерин карманат жана мүмкүн болгон бузууларды кароодо Committee on Publication Ethics (COPE) уюмунун сунуштарын жетекчиликке алат.

Редакция плагиаттын, кайталап жана бир учурда жарыялоонун, маалыматтарды фабрикациялоонун жана фальсификациялоонун, цитаталоону, авторлукту жана рецензиялоону манипуляциялоонун, ошондой эле илимий жарыялоонун ишенимдүүлүгүнө шек келтириши мүмкүн болгон башка аракеттердин алдын алуу боюнча чараларды көрөт.

Журналдын плагиатка каршы саясатына ылайык келип түшкөн кол жазмалардын оригиналдуулугун текшерүүгө өзгөчө көңүл бурулат.

Жарыялоо этикасынын бузулушуна шек жаралган учурда редакция конкреттүү жагдайдын шарттарын карайт, зарыл болсо авторлордон жана жарыялоо процессинин башка катышуучуларынан түшүндүрмөлөрдү жана кошумча материалдарды талап кылат жана аныкталган бузуунун мүнөзүн, далилденгендигин жана олуттуулугун эске алуу менен чечим кабыл алат.

Кол жазманы бир учурда жана кайталап тапшыруу

Авторлор «Евразиялык саламаттыкты сактоо журналына» тапшыруу учурунда башка илимий басылмада кароодо турбаган жана мурда олуттуу түрдө окшош формада жарыяланбаган оригиналдуу кол жазмаларды берүүгө тийиш.

Бир эле же мазмуну боюнча олуттуу дал келген кол жазманы бир учурда бир нече журналга жөнөтүүгө жол берилбейт.

Авторлор ошондой эле бир эле изилдөөгө негизделген бир нече жарыяны, эгерде алардын мазмунунда, жыйынтыктарында же тыянактарында олуттуу кайталоо болуп, мындай эмгектердин өз ара байланышы талаптагыдай негизделбесе жана ачык көрсөтүлбөсө, тапшырууга тийиш эмес.

Эгерде берилген кол жазма авторлордун буга чейин жарыяланган, жарыялоого кабыл алынган же ошол эле учурда даярдалып жаткан, окшош маалыматтарды же жыйынтыктарды камтыган башка эмгеги менен байланыштуу болсо, авторлор бул тууралуу редакцияга билдирүүгө жана тиешелүү шилтемелерди жана түшүндүрмөлөрдү берүүгө тийиш.

Бир учурда же кайталап тапшыруу аныкталган учурда редакция конкреттүү жагдайларды карайт жана авторлордон түшүндүрмө талап кылат. Эгерде бузуу ырасталса, кол жазма четке кагылышы мүмкүн. Буга чейин жарыяланган материалга карата редакция аныкталган бузуунун мүнөзүнө жана даражасына жараша оңдоо киргизүү, кайталап жарыялоо жөнүндө билдирүү жарыялоо же ретракция жүргүзүү зарылдыгы жөнүндө чечим кабыл алат.

Цитаталоону манипуляциялоо

Редакция цитаталоону манипуляциялоо практикасына жол бербейт.

Илимий макалага киргизилген шилтемелер изилдөөнүн мазмунуна түздөн-түз тиешелүү болууга жана илимий жоболорду негиздөө, мурда жүргүзүлгөн изилдөөлөрдү көрсөтүү жана пайдаланылган маалымат булактарын туура белгилөө үчүн колдонулууга тийиш.

Автордун, авторлор тобунун, айрым журналдын, уюмдун же башка жактын цитаталоо көрсөткүчтөрүн жасалма түрдө жогорулатуу максатында гана негизсиз же тиешеси жок шилтемелерди киргизүүгө жол берилбейт.

Редакторлор жана рецензенттер да авторлордон каралып жаткан эмгек үчүн илимий жактан зарыл болбогон шилтемелерди киргизүүнү талап кылбоого тийиш.

Цитаталоону манипуляциялоонун белгилери аныкталган учурда редакция авторлордон түшүндүрмө жана тиешелүү өзгөртүүлөрдү киргизүүнү талап кылууга укуктуу. Олуттуу же системалуу бузуулар кол жазманы четке кагууга жана журналдын жарыялоо этикасы саясатына ылайык башка чараларды көрүүгө негиз болушу мүмкүн.

Маалыматтарды фабрикациялоо жана фальсификациялоо

Илимий маалыматтарды фабрикациялоого, фальсификациялоого жана башка атайылап бурмалоого жол берилбейт.

Фабрикация деп жок маалыматтарды же изилдөөнүн болбогон жыйынтыктарын түзүү түшүнүлөт. Фальсификацияга маалыматтарды, жыйынтыктарды, ыкмаларды, сүрөттөрдү же башка материалдарды изилдөөнүн чыныгы жүрүшүн же жыйынтыктарын чагылдырбай тургандай түрдө атайылап өзгөртүү, алып салуу, алмаштыруу же бурмалоо кирет.

Ошондой эле жыйынтыктарды бурмалоого же окурманды жаңылыштырууга алып келиши мүмкүн болгон сүрөттөрдү, графиктерди, таблицаларды жана башка изилдөө материалдарын мыйзамсыз манипуляциялоого жол берилбейт.

Негиздүү шек жаралган учурда редакция авторлордон берилген эмгектин ишенимдүүлүгүн текшерүү үчүн зарыл болгон баштапкы маалыматтарды, сүрөттөрдү, өлчөөлөрдүн жыйынтыктарын, изилдөө протоколдорун жана башка материалдарды талап кылууга укуктуу.

Чечим кабыл алынганга чейин авторлорго түшүндүрмө жана зарыл ырастоочу материалдарды берүү мүмкүнчүлүгү берилет.

Эгерде маалыматтарды фабрикациялоо, фальсификациялоо же башка олуттуу бурмалоо макала жарыяланганга чейин ырасталса, кол жазма четке кагылышы мүмкүн.

Эгерде бузуу жарыялангандан кийин аныкталса, редакция анын илимий эмгектин ишенимдүүлүгүнө тийгизген таасирин баалайт жана оңдоо киргизүү, тынчсыздануу жөнүндө билдирүү жарыялоо же макаланы ретракциялоо жөнүндө чечим кабыл алат.

Болжолдонгон бузууларды кароо

Илимий же жарыялоо этикасынын мүмкүн болгон бузуулары жөнүндө билдирүүлөр жана шектенүүлөр макала жарыяланганга чейин же жарыялангандан кийин аныкталганына карабастан редакция тарабынан каралат.

Кароо процессинде редакция төмөнкүлөрдү жасай алат:

автордон же авторлордон түшүндүрмө талап кылууга;
баштапкы изилдөө маалыматтарын же башка ырастоочу материалдарды талап кылууга;
кошумча корутунду алуу үчүн рецензенттерге же көз карандысыз адистерге кайрылууга;
эгерде маселе институционалдык иликтөөнү талап кылса, тиешелүү уюмдан же мекемеден маалымат суроого;
маанилүү жагдайлар такталганга чейин кол жазманы редакциялык кароону убактылуу токтотууга;
болжолдонгон бузуунун жагдайларын аныктоо үчүн зарыл болгон башка чараларды көрүүгө.

Мындай учурларды кароодо редакция объективдүүлүктү, купуялуулукту жана тиешелүү дооматтар коюлган адамдардын өз түшүндүрмөлөрүн берүү укугун сактоого умтулат.

Кароо жыйынтыгы боюнча редакция бузуунун мүнөзүн жана анын илимий жарыялоонун ишенимдүүлүгүнө тийгизген таасирин эске алуу менен зарыл чараларды аныктайт.

Оңдоолор

Эгерде макала жарыялангандан кийин илимий жарыянын жазуусун оңдоону талап кылган, бирок макаланын негизги жыйынтыктарын жана тыянактарын ишенимсиз кылбаган ката же так эместик аныкталса, редакция оңдоо жарыялай алат.

Оңдоо киргизүүгө, атап айтканда, маалыматтардагы, эсептөөлөрдөгү, таблицалардагы, сүрөттөрдөгү, авторлор же аффилиациялар жөнүндө маалыматтардагы каталар, ошондой эле жарыяланган эмгекти туура түшүнүүгө таасир этиши мүмкүн болгон башка олуттуу так эместиктер негиз болушу мүмкүн.

Мааниге, илимий жыйынтыктарга же библиографиялык маалыматка таасир этпеген майда басма каталар жана стилистикалык так эместиктер өзүнчө билдирүү жарыялоону талап кылбашы мүмкүн.

Эгерде аныкталган ката ушунчалык олуттуу болуп, макаланын негизги жыйынтыктарын же тыянактарын мындан ары ишенимдүү деп эсептөөгө мүмкүн болбой калса, редакция кадимки оңдоонун ордуна ретракция маселесин карайт.

Erratum (Басмаканадан кеткен ката)

Erratum макаланы редакциялык же басып чыгарууга даярдоо процессинде келип чыккан жана авторлордун аракеттери менен байланышпаган олуттуу ката болгон учурда жарыяланышы мүмкүн.

Мындай учурларга версткада, текстти техникалык иштетүүдө, маалыматтарды көчүрүүдө, таблицаларды же иллюстрацияларды даярдоодо кетирилген каталар, ошондой эле жарыяланган материалды туура түшүнүүгө таасир этиши мүмкүн болгон башка басма каталар кириши мүмкүн.

Erratum илимий жарыянын тактыгын камсыз кылуу үчүн оңдоо зарыл болгон учурларда жарыяланат.

Corrigendum (Автор тарабынан кеткен ката)

Corrigendum автор же авторлор тарабынан кетирилген, бирок изилдөөнүн негизги жыйынтыктарын жана тыянактарын ишенимсиз кылбаган олуттуу ката жарыяланган макалада аныкталган учурда жарыяланышы мүмкүн.

Авторлор аныкталган олуттуу ката жөнүндө редакцияга билдирүүгө жана туура маалыматтарды, ошондой эле өзгөртүү киргизүү зарылдыгынын түшүндүрмөсүн берүүгө милдеттүү.

Corrigendum жарыялоо жөнүндө чечим катанын мүнөзү жана анын макаланын мазмунуна тийгизген таасири баалангандан кийин редакция тарабынан кабыл алынат.

Оңдоолорду киргизүү жол-жобосу

Оңдоо киргизүү зарылдыгы авторлор, редакторлор, рецензенттер, окурмандар же башка адамдар тарабынан аныкталышы мүмкүн.
Болжолдонгон ката жөнүндө маалымат журналдын редакциясына жөнөтүлөт.
Редакция катанын мүнөзүн жана олуттуулугун баалайт жана зарыл болгон учурда авторлордон түшүндүрмө же кошумча материалдарды талап кылат.
Зарыл болгон учурда редакция корутунду алуу үчүн көз карандысыз адиске кайрылышы мүмкүн.
Эгерде оңдоо киргизүү зарылдыгы ырасталса, редакция тиешелүү билдирүүнү даярдайт.
Оңдоо баштапкы макала менен байланышта боло тургандай жана окурманга кайсы маалыматтар өзгөртүлгөнүн жана эмне себептен өзгөртүлгөнүн аныктоого мүмкүндүк бере тургандай түрдө жарыяланат.
Аны алып салууга өзгөчө негиздер жок болсо, баштапкы жарыя илимий жарыянын тарыхынын бир бөлүгү катары сакталат.

Оңдоолор аларды жарыялоо зарылдыгы ырасталгандан кийин негизсиз кечиктирбестен киргизилүүгө тийиш.

Ретракция

Ретракция жарыяланган эмгек же анын жыйынтыктарынын олуттуу бөлүгү ишенимсиз деп эсептөөгө жетиштүү негиздер болгон учурда же кадимки оңдоо жолу менен талаптагыдай жоюуга мүмкүн болбогон жарыялоо же изилдөө этикасынын олуттуу бузулушу аныкталган учурда колдонулат.

Ретракция маселесин кароого төмөнкүлөр негиз болушу мүмкүн:

олуттуу ката, фабрикация, фальсификация, маалыматтарды же сүрөттөрдү мыйзамсыз манипуляциялоо натыйжасында жыйынтыктардын ишенимсиздигинин ынанымдуу далилдеринин болушу;
плагиат;
талаптагыдай ачык көрсөтүүсүз жана негиздемесиз олуттуу кайталап же ашыкча жарыялоо;
рецензиялоо процессин манипуляциялоонун далилдениши;
жарыялоо процессин системалуу манипуляциялоонун далилдениши;
илимий же изилдөө этикасынын олуттуу бузулушу;
изилдөөнүн колдонулуучу этикалык талаптарды олуттуу бузуу менен жүргүзүлүшү;
жарыянын ишенимдүүлүгүнө же мыйзамдуулугуна таасир эткен маалыматтарды же материалдарды мыйзамсыз пайдалануу;
авторлукту же жарыялоо процессинин башка элементтерин олуттуу манипуляциялоо, бул жарыянын ишенимдүүлүгүнө шек жаратса;
макаланы тиешелүү белгисиз сактоо окурмандарды жарыяланган эмгектин ишенимдүүлүгү боюнча жаңылыштырышы мүмкүн болгон башка жагдайлар.

Ретракциянын мүмкүн болгон зарылдыгы жөнүндө суроо-талап же билдирүү авторлордон, редакторлордон, окурмандардан, илимий уюмдардан же башка адамдардан келип түшүшү мүмкүн.

Мындай кайрылуунун келип түшүшү өзүнөн өзү макаланы автоматтык түрдө ретракциялоону билдирбейт. Редакция колдо болгон маалыматтарды карайт, авторлордон түшүндүрмө талап кылат жана зарыл болгон учурда көз карандысыз эксперттерди тартат же тиешелүү уюмдарга кайрылат.

Ретракция жөнүндө чечим каралып жаткан макалага карата кызыкчылыктардын кагылышуусу жок башкы редактор же башка ыйгарым укуктуу редактор тарабынан кабыл алынат.

Ретракция жөнүндө билдирүүнү жарыялоо

Ретракция жөнүндө чечим кабыл алынгандан кийин редакция баштапкы макала менен түздөн-түз байланышкан өзүнчө билдирүү жарыялайт.

Билдирүү төмөнкүлөргө тийиш:

чакыртып алынган макаланы так идентификациялоого;
макаланын аталышын жана аны аныктоо үчүн зарыл болгон маалыматтарды камтууга;
ретракция ким тарабынан демилгеленгенин же жүргүзүлгөнүн көрсөтүүгө;
кабыл алынган чечимдин негиздерин кыска жана объективдүү түшүндүрүүгө;
мүмкүн болгон учурларда ак ниет катанын учурларын жарыялоо этикасынын ырасталган бузулушунан айырмалоого;
баштапкы макала менен байланышта болууга;
жалпыга жеткиликтүү бойдон калууга.

Баштапкы макала, эреже катары, журналдын сайтында жана архивинде сакталат, бирок анын электрондук версиясында ретракция жөнүндө даана көрүнгөн белги жана тиешелүү билдирүүгө шилтеме жайгаштырылууга тийиш.

Ретракция макаланы байкалбастан алып салууга же жарыянын тарыхы жөнүндө маалыматты сактабастан баштапкы текстти оңдолгон версия менен алмаштырууга алып келбөөгө тийиш.

Авторлордун кол жазманы жарыяланганга чейин кайтарып алуусу

Авторлор жарыяланганга чейин берилген кол жазманы кароону токтотуу жана аны кайтарып алуу өтүнүчү менен редакцияга кайрыла алышат.

Суроо-талап журналдын расмий электрондук почта дарегине жөнөтүлөт жана кол жазманын аталышын жана каттоо номерин, кайтарып алуунун себептерин жана авторлордун макулдашылган позициясын ырастоого мүмкүндүк берген маалыматтарды камтууга тийиш.

Эгерде авторлордун ортосунда кол жазманы кайтарып алуу боюнча пикир келишпестик болсо, редакция кошумча түшүндүрмөлөрдү жана бардык кызыкдар авторлордун позициясын ырастоону талап кылууга укуктуу.

Кайтарып алуу ырасталгандан кийин кол жазманы редакциялык кароо токтотулат.

Кайтарып алынган жана жарыяланбаган кол жазма журнал тарабынан жарыяланбайт. Ошол эле учурда редакция, атап айтканда, кол жазманы кароонун тарыхын ырастоо жана жарыялоо этикасына байланыштуу мүмкүн болгон маселелерди чечүү үчүн, кол жазманы тапшыруу жана кароо жөнүндө кызматтык маалыматтарды, редакциялык кат алышууну, рецензияларды жана башка зарыл документтерди купуя редакциялык архивде сактоого укуктуу.

Кол жазманы кайтарып алуу жарыялоо этикасынын мүмкүн болгон бузулушун жашыруу максатында колдонулбашы керек. Эгерде суроо-талап келип түшкөн учурда редакция болжолдонгон бузуу боюнча текшерүү жүргүзүп жатса, редакция тиешелүү маселени кароону аяктоого укуктуу.

Жарыяланбаган кол жазмага болгон автордук укуктар анын авторунда же авторлорунда сакталат.

Системалуу манипуляциялар жана «paper mills»

Редакция «paper mills» деп аталган илимий жарыя фабрикаларынын кызматтарын пайдаланууну, авторлукту сатууну же сатып алууну, кол жазмаларды же маалыматтарды буйрутма менен даярдоону, рецензиялоону уюшкан түрдө манипуляциялоону жана жарыялоо процессин системалуу бурмалоонун башка ыкмаларын илимий ак ниеттүүлүктүн олуттуу бузулушу катары карайт.

Эгерде кол жазма жарыяланганга чейин мындай практикалар менен негиздүү түрдө байланыштырылса, редакция кошумча текшерүү жүргүзөт жана бузуу ырасталган учурда аны четке кагышы мүмкүн.

Эгерде макала жарыялангандан кийин анын жарыялоо процессин системалуу манипуляциялоо менен байланышкандыгын тастыктаган жетиштүү далилдер алынса, редакция ушул саясатка ылайык ретракция маселесин карайт.

Эгерде системалуу манипуляциялоонун бир схемасына байланыштуу өз ара байланышы бар жарыялардын тобу аныкталса, редакция ар бир жарыянын конкреттүү жагдайларын эске алуу менен мындай материалдарды биргелешип карай алат.

Жасалма интеллектти колдонуу

Жасалма интеллект системалары жана башка автоматташтырылган куралдар илимий жарыялардын авторлору катары көрсөтүлбөйт жана эмгектин мазмуну үчүн жоопкерчилик тарта албайт.

Берилген кол жазманын тактыгы, ишенимдүүлүгү, оригиналдуулугу жана бүтүндүгү үчүн бардык учурларда авторлор жоопкерчилик тартышат.

Кол жазманы даярдоодо генеративдик жасалма интеллект системаларын колдонуу журналдын талаптарында каралган учурларда жана көлөмдө авторлор тарабынан ачык көрсөтүлүүгө тийиш.

Жасалма интеллектти колдонуу авторлорду тексттеги фактылардын ишенимдүүлүгүн, цитаталоонун тууралыгын, ойдон чыгарылган булактардын жоктугун, маалыматтардын корректтүүлүгүн, автордук укуктардын жана купуялуулук талаптарынын сакталышын текшерүү милдетинен бошотпойт.

Изилдөө маалыматтарын фабрикациялоо же фальсификациялоо, жаңылыштыруучу сүрөттөрдү түзүү, изилдөө жыйынтыктарын, булактарды, документтерди же башка материалдарды жасалмалоо үчүн жасалма интеллект системаларын пайдаланууга жол берилбейт.

Жасалма интеллект куралынын колдонулгандыгынын аныкталышы өзүнөн өзү жарыяланган макаланы ретракциялоо үчүн автоматтык негиз болуп саналбайт. Редакциялык чечим мындай куралдын кандай максатта жана кандай көлөмдө колдонулганын, журналдын талаптарын, маалыматтын канчалык деңгээлде ачык көрсөтүлгөнүн жана аныкталган бузуунун жарыянын ишенимдүүлүгүнө жана бүтүндүгүнө тийгизген таасирин эске алуу менен кабыл алынат.

Эгерде жасалма интеллектти колдонуу фабрикацияга, фальсификацияга, жыйынтыктарды олуттуу бурмалоого, купуялуулукту бузууга же жарыялоо этикасынын башка олуттуу бузууларына алып келсе, редакция кол жазманы четке кагышы же жарыялангандан кийинки тиешелүү чараларды, анын ичинде оңдоо же ретракция жүргүзүүнү колдоно алат.

Редакция мүмкүн болгон бузууларды аныктоо үчүн техникалык жана эксперттик ыкмаларды колдонууга укуктуу, бирок автоматташтырылган аныктоо каражаттарынын жыйынтыктары башка колдо болгон маалыматтар менен бирге бааланат жана бузуунун жалгыз далили катары каралбайт.

Авторлукту фальсификациялоо жана идентификациялык маалыматтарды мыйзамсыз пайдалануу

Редакция адамдарды алардын маалыматысыз же макулдугусуз автор катары көрсөтүүгө, авторлукту өзүнө ыйгарып алууга, авторлукту сатууга же сатып алууга, белгиленген критерийлерге жооп берген авторлорду атайылап жашырууга, ошондой эле башка адамдын аты-жөнүн, ORCID идентификаторун же башка идентификациялык маалыматтарын мыйзамсыз пайдаланууга жол бербейт.

Шек жаралган учурда редакция авторлордун инсандыгын, алардын эмгекке кошкон салымын жана жарыялоого берген макулдугун ырастоону талап кылууга укуктуу.

Эгерде бузуу жарыяланганга чейин аныкталса, кол жазманы кароо убактылуу токтотулушу же толугу менен токтотулушу мүмкүн.

Эгерде бузуу жарыялангандан кийин аныкталса, редакция бузуунун мүнөзүн, анын макаланын ишенимдүүлүгүнө тийгизген таасирин жана жарыянын жазуусун талаптагыдай оңдоо мүмкүнчүлүгүн эске алуу менен зарыл чараларды аныктайт.

Тынчсыздануу жөнүндө билдирүү (Expression of Concern)

Редакция жарыяланган макаланын ишенимдүүлүгүнө же этикалык ак ниеттүүлүгүнө олуттуу шек келтирүүгө негиздер болгон, бирок оңдоо же ретракция жөнүндө акыркы чечим кабыл алуу үчүн колдо болгон маалымат жетишсиз болгон же тиешелүү иликтөө али аяктай элек учурда тынчсыздануу жөнүндө билдирүү жарыялай алат.

Тынчсыздануу жөнүндө билдирүү баштапкы макала менен түздөн-түз байланышта болууга жана колдо болгон далилдер менен ырасталбаган тыянактарды камтыбастан, аны жарыялоонун себептерин так түшүндүрүүгө тийиш.

Кошумча маалымат алынгандан кийин тынчсыздануу жөнүндө билдирүү кийинки редакциялык чечим менен, анын ичинде макаланы оңдоо же ретракциялоо менен толукталышы мүмкүн.

Айрым учурларда, эгерде олуттуу шектенүүлөр сакталып калса, бирок так чечим кабыл алуу үчүн жетиштүү маалымат алуу мүмкүн болбосо, тынчсыздануу жөнүндө билдирүү акыркы билдирүү формасы катары кала бериши мүмкүн.

Жарыялангандан кийинки чараларды кабыл алуу мөөнөттөрү

Редакция тиешелүү чечим кабыл алуу үчүн жетиштүү маалымат алынгандан кийин оңдоо киргизүү, тынчсыздануу жөнүндө билдирүү жарыялоо же ретракциялоо жөнүндө чечимдерди негизсиз кечиктирбестен кабыл алууга умтулат.

Авторлордон түшүндүрмө алуу же кошумча текшерүү жүргүзүү зарылдыгы илимий жарыянын жазуусун оңдоону негизсиз создуктуруу үчүн пайдаланылбашы керек.

Эгерде авторлор менен байланышууга мүмкүн болбосо же авторлор менен редакциянын ортосунда билдирүүнүн мазмуну боюнча макулдашуу жок болсо, бул жагдай өзүнөн өзү редакцияга колдо болгон жагдайларды талаптагыдай карап чыккандан кийин зарыл чечимди кабыл алууга жана жарыялоого тоскоолдук кылбайт.

Ретракцияланган макалалардын жеткиликтүүлүгү

Ретракцияланган макалалар, эреже катары, илимий жарыянын тарыхынын бир бөлүгү катары журналдын расмий сайтында, электрондук архивде жана илимий маалыматтык системаларда сакталат.

Макалада анын ретракциялангандыгы жөнүндө так жана жакшы көрүнгөн маалымат жайгаштырылууга, ошондой эле ретракциянын себептери жөнүндө жарыяланган билдирүү менен байланышы камсыз кылынууга тийиш.

Жарыяланган материалды толугу менен алып салууга анын мазмунун сактоо олуттуу укуктук себептерден улам мүмкүн болбогон, үчүнчү жактардын укуктары бузулган, соттун же башка компетенттүү органдын талаптары болгон же материалды сактоо олуттуу зыян келтириши мүмкүн болгон башка өзгөчө жагдайларда гана жол берилет.

Эгерде макаланын толук текстин алып салуу зарыл болсо, илимий жарыянын тарыхы ачык бойдон калышы үчүн библиографиялык жазуу жана алып салуунун себеби жөнүндө маалымат мүмкүн болушунча сакталат.