Макала тапшыруу
Том 18, № 2, 2026 / Барактар 68-88

Бишкек шаарынын студенттеринде ичеги-parазитоздор боюнча маалымдуулук жана социалдык-адептик коркунуч факторлору

Курсанбек Раимкулов*Бакен ШаршееваГулзире АшимоваАзиза БувазоваМалика Куланбаева

raimkulovkursanbek@gmail.com

Кабыл алынган убакыт 18.12.2025
Түзөтүлгөн 15.04.2026
Кабыл алынган 29.05.2026

Аннотация

Бул макала паразитардык оорулар боюнча Бишкек шаарындагы 5 жогорку окуу жайдын студенттеринин маалымдуулук деңгээлин жана гигиеналык адаттарын изилдөөгө арналган. Изилдөө ар кандай жыныстагы жана социалдык-экономикалык абалдагы чоң сандагы респонденттердин арасында анкеталоо ыкмасы менен жүргүзүлгөн. Изилдөөнүн максаты – студенттердин паразитардык оорулар тууралуу маалымдуулук деңгээлин баалоо, гигиеналык адаттарын аныктоо жана санитардык нормаларды сактоодо мүмкүн болгон гендердик жана социалдык айырмачылыктарды табуу. Ар кандай курактагы, ар түрдүү социалдык-экономикалык деңгээлдеги эки жыныстагы 849 респондент анкеталоого катышты. Анкета суроолору паразитардык оорулар тууралуу билимди, инфекциянын булактарын, гигиеналык адаттарды, суу колдонуу өзгөчөлүктөрүн жана үй жаныбарларынын болушун камтыды. Суроолорго катышкандардын басымдуу көпчүлүгү (88,8%) паразитардык оорулар тууралуу негизги билимге ээ болуп, негизги гигиеналык эрежелерди сакташат, ал эми аял респонденттердин билими жогору жана гигиеналык адаттары жакшыраак экени байкалат. Ошол эле учурда аялдар эркектерге салыштырмалуу жогору маалымдуулукту жана жакшыраак гигиеналык адаттарды көрсөтүштү. Социалдык катмарлар арасында оорулуулук деңгээли төмөн жана гигиеналык шарттар салыштырмалуу окшош болгону менен, гигиеналык процедуралардын деталдарында жана ресурстарга жеткиликтүүлүктө айырмачылыктар байкалат. Студенттер жалпысынан жакшы гигиеналык адаттарды сактайт, бирок паразитардык оорулардын жугуу жолдору жана алдын алуу ыкмалары боюнча билимди жогорулатуу зарыл. Айрыкча эркектер жана социалдык-экономикалык деңгээли төмөн адамдар менен түшүндүрүү иштерин күчөтүү сунушталат. Алынган маалыматтар санитардык-гигиеналык нормаларды жайылтуу боюнча билим берүү иш-чараларын мындан ары иштеп чыгуу жана ишке ашыруу зарылдыгын көрсөтөт

Негизги сөздөр

гельминтоздор; санитардык маданият; жеке гигиена; эпидемиологиялык анкетирлөө; паразитардык оорулардын алдын алуу

Цитаталоо

APA Style
Raimkulov, K., Sharsheeva, B., Ashimova, G., Buvazova, A. & Kulanbaeva, M. (2026). Awareness and socio-behavioural risk factors for intestinal parasitic diseases among students in Bishkek. Eurasian Health Journal, 18(2), 68-88. https://doi.org/10.54890/1694-8882-2026-2-68
Copied!
Vancouver Style
Raimkulov, K., Sharsheeva, B., Ashimova, G., Buvazova, A., Kulanbaeva, M.. Awareness and socio-behavioural risk factors for intestinal parasitic diseases among students in Bishkek. Eurasian Health J. 2026;18(2):68-88. https://doi.org/10.54890/1694-8882-2026-2-68
Copied!

Колдонулган булактар

  1. World Health Organization. Guidelines on control and elimination of human intestinal helminth infections [Internet]. 2023 [cited 2026 June 29]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/soil-transmitted-helminth-infections
  2. World Health Organization. Soil-transmitted helminth infections: Key facts [Internet]. 2022 [cited 2026 June 29]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/soil-transmitted-helminth-infections
  3. Ahmed M. Intestinal parasitic infections in 2023. Gastroenterol Res. 2023;16(3):127–40. DOI: 10.14740/gr1622
  4. Hadjare S, Gobena RK, Chauhan NM, Eriso F. Prevalence of intestinal parasitic infections and associated factors among food handlers in selected catering establishments in Bule-Hore, Ethiopia. Biomed Res Int. 2021;2021:6669742. DOI: 10.1155/2021/6669742
  5. Centers for Disease Control and Prevention. Parasites – overview of intestinal helminths and prevention strategies [Internet]. 2022 [cited 2026 June 29]. Available from: https://www.cdc.gov/parasites/
  6. Badri M, Olfatifar M, Gharibi Z, Pal M, Hatam-Nahavandi K, Asghari A, et al. A systematic review and meta-analysis on the global prevalence of helminthic parasites among schoolchildren: A public health concern. BMC Public Health. 2025;25(1):2852. doi: 10.1186/s12889-025-23958-9.
  7. Osman S, Ibrahim A, Abd A, Afifi E, Abd Elaal A, Sulieman YA, et al. Intestinal parasitic infections among school children in Shendi, Sudan (2021-2024): Prevalence, risk factors, and diagnostic comparison. Sci Rep. 2026;16:2829. DOI: 10.1038/s41598-025-32653-z
  8. Derso A, Yenealem G, Addisu A. A five-year trend of intestinal parasite prevalence among students attending clinic at University of Gondar, Northwest Ethiopia. J Parasitol Res. 2021;2021:8897935. DOI: 10.1155/2021/8897935
  9. Kabir A, Roy S, Begum K, Kabir AH, Miah MS. Factors influencing sanitation and hygiene practices among students in a public university in Bangladesh. PLoS One. 2021;16(9):e0257663. DOI: 10.1371/journal.pone.0257663
  10. Rahimi BA, Mahboobi BA, Wafa MH, Sahrai MS, Stanikzai MH, Taylor WR. Prevalence and associated risk factors of soil-transmitted helminth infections in Kandahar, Afghanistan. BMC Infect Dis. 2022;22:361. DOI: 10.1186/s12879-022-07336-z
  11. Paller VGV, Belizario VY, Ancog RC, Alonte AJI, Jimenez JRD, Corales CG, et al. Socio-economic risk factors for intestinal helminthiases in selected endemic communities in Mindanao, the Philippines: A cross-sectional study. BMC Infect Dis. 2024;24:1012. DOI: 10.1186/s12879-024-09780-5
  12. World Medical Association. Declaration of Helsinki: Ethical principles for medical research involving human subjects. JAMA. 2013;310(20):2191–4. DOI: 10.1001/jama.2013.281053
  13. Council for International Organizations of Medical Sciences. International ethical guidelines for health-related research involving humans [Internet]. 2016 [cited 2026 June 29]. Available from: https://cioms.ch/publications/product/international-ethical-guidelines-for-health-related-research-involving-humans/
  14. Mambetkyzy G, Raimkulov KM, Makeeva CK, Babadjanov N, Dozalieva S. Influence of parasites on the health of the population as a biological factor of the environment. New Day Med. 2022;2(40):88–92.
  15. Orozbekova BT, Abdraeva FA. The level of sanitary and hygienic knowledge and self-assessment of adolescent health in the Kyrgyz Republic. Eurasian J Sci Multidiscip Res. 2025;1(I):22–7. DOI: 10.63666/ejsmr.1694-9013.1.I.2025.13
  16. Altwaim SA. Knowledge and awareness of intestinal parasitic infections among students at King Abdulaziz University in Jeddah, Saudi Arabia. World Fam Med J. 2023;21(1):122–38. DOI: 10.5742/MEWFM.2023.95251571
  17. Boot MT, Cairncross S. Actions speak: The study of hygiene behavior in water and sanitation projects. Hague: IRC; 1993. 138 P.
  18. Aina BA, Ogunbameru AV. Knowledge, attitude and practice of preventing helminth infections among students of CMUL, Idi Araba. Eur J Public Health. 2020;30(5):ckaa166.260. DOI: 10.1093/eurpub/ckaa166.260
  19. Isakova ZT, Toigombaeva VS, Egembergenov ChE, Egemberdieva AS. The role of behavioral factors in the transmission of intestinal invasion among pupils. Nauka i Novye Tekhnol Innov Kyrgyzstana. 2015;(4):99–101.
  20. Isakova ZT, Ashakeeva JK, Omuraliev KT, Mamasadykov NM, Toigombaeva VS. Epidemiological situation of parasitic diseases in Bishkek city. Med Kyrgyzst. 2013;1:68–73.
  21. Alekesheva LZh, Baymurzinov BB, Tugambayev TI, Ponomareva TS, Danivarova AB, Tabayeva AA. Analysis of students’ knowledge on prevention of most common helminthoses in Republic of Kazakhstan. Vestn KazNU. 2017;1:111–20.
  22. Kamunvi F, Ferguson AG. Knowledge, attitudes and practices (KAP) of human intestinal helminths (worms) in two rural communities in Nyanza Province, Western Kenya. East Afr Med J. 1993 Aug;70(8):482–90. DOI: 10.1111/j.1365-2028.1993.tb07117.x
  23. Suntaravitun P, Dokmaikaw A. Prevalence of intestinal parasites and associated risk factors for infection among rural communities of Chachoengsao Province, Thailand. Korean J Parasitol. 2018;56(1):33–9. DOI: 10.3347/kjp.2018.56.1.33